عبد الحسين شهيدى صالحى
183
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
نهادم و در او جمع كردم از تأويل آيات و تفسير مشكلات آنچه بزرگان دين و پيشوايان اهل يقين بر محك عقل زدهاند و از قعر بحر و الراسخون فى العلم يافتهاند و از سبب نزول آيات آنچه معتمدان روايت كردهاند و سياق آيات و ظاهر آن را بر آن دليلات اختيار كرده و به هر آيتى و علامتى اخبار و احاديث و مناقب و فضايل اهل بيت عليهم السلام آنچه لايق آن بوده باشد نوشتم تا چشم بينندگان را نور بوده و دل محبان اهل بيت را سرور و الحمد لله العالمين . . . » . مفسر در بيان و تفسير آيات قرآن كريم با عبارات روان و ذكر مطالب تاريخى ، بعضى از قراءآت را نيز يادآور مىگردد و گاهگاهى به اشعار فارسى و عربى استشهاد نموده است . ابن يوسف شيرازى در فهرست كتابخانهء مدرسهء سپهسالار سيد گازر را غير از ابو المحاسن حسين بن حسن جرجانى دانسته و تفسير گازر را نيز غير از جلاء الاذهان معرفى كرده است و در وحدت مؤلف و تفسير شك كرده است ولى محدث ارموى در مقدمهء تفسير گازر به اشكالات ايشان پاسخ گفته و آنها را رد كرده است . همچنين منزوى اين تفسير را [ لطائف التفسير ] سيف الدين فخر الاسلام ابو نصر احمد بن حسن بن احمد درواجگى مىداند ولى اردلان در فهرست آستان قدس آن را با تفسير درواجگى بهشمارهء 1228 مقابله كرده و هيچ گونه شباهتى در اين دو تفسير مشاهده نكرده است و با تفسير گازر يا جلاء الاذهان چاپ و تحقيق محدث نيز مطابقه كرده است و به اين نتيجه رسيده كه با آن متحد است . اين تفسير پس از مقدمهء مؤلف داراى هفت فصل مىباشد . امروزه نسخههاى آن در بعضى از كتابخانههاى عمومى و خصوصى از جمله در كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى و كتابخانهء سپهسالار موجود است و نيز در 1337 ش به همت شادروان جلال الدين محدث ارموى در ده مجلد به چاپ رسيده است . منابع : احياء الداثر من القرن العاشر ، 61 ؛ رياض العلماء ، 2 / 85 ؛ الذريعة ، 4 / 309 ، 5 / 123 ؛ فهرست كتب خطى كتابخانهء مركزى آستانه قدس رضوى ، 1 / 447 ، 459 ؛ معجم الدراسات القرآنية ، 124 ؛ مفسران شيعه ، 122 .